ضرورت فهم و درک صورتهای مالی ( قسمت چهارم)

 

محاسبه نسبتهای مالی صرفاٌ بر اساس اعداد و ارقام صورتهای مالی گرچه جهت گزارش گری مورد استفاده قرار می گیرد و همچنین جهت محیط دانشگاهی و آموزشی مفید است اما هر متخصص و تحلیل گر حرفه ی اذعان می نماید که در عمل ، قبل از استفاده از داده های صورتهای مالی ، برخی تعدیلات ضروری است لذا استفاده از اعداد و ارقام صورتهای مالی جهت محاسبه نسبتهای مالی قبل از اعمال تعدیلات جهت تحلیل و ارزیابی شرکتها در عمل و کار حرفه ای کاریست بسیار خطرناک و می تواند تحلیلگر را گمراه  نماید لذا کمتر افرادی هستند که قادر به اعمال تعدیلات و استخراج اعداد صحیح جهت محاسبه نسبتهای مالی درست و تجزیه و تحلیل اعداد حاصل از آن هستند که جدا از داشتن تخصص حسابداری و مدیریت مالی مستلزم ذهن جستجوگر و سالها تجربه و ممارست در این حوزه است لذا هر فرد متخصص و با سابقه در حوزه تحلیل گری و سرمایه گذاری به این موضوع اشراف خواهد داشت که در عالم واقع و در عمل  نبایستی صرفاً از اعداد و ارقام صورتهای مالی قبل از تعدیلات جهت محاسبه نسبتهای مالی اقدام نمود . یک تحلیل گر حرفه ای پایه درک و تحلیل خود را باید روی زمینی محکم قرار دهد و آن فهم درست صورتهای مالی است . تحلیل گر باید ارتباط و منطق اقلام صورتهای مالی و ساختار آن را درک کند و نسبت به محتوای صورتهای مالی اشراف داشته باشد باید با محدودیت های صورتهای مالی آشنا باشد و ریسک ها احتمالی مستتر در آن را مدنظر قرار دهد . همچنین نسبت به گزارش حسابرس مستقل و بازرس قانونی اشراف کافی داشته باشد و در صورت نیاز تعدیلات لازم را بر صورتهای مالی اعمال نماید تا بتواند نسبت به تحلیل درست شرکت اقدام نماید . تحلیل صورتهای مالی کار ساده ی نیست و نباید آن را دست کم گرفت.

بر خلاف علوم طبیعی و تجربی ، پذیرش و به کارگیری پدیده ها در علوم انسانی ، نیازمند شناخت مفاهیم و مبانی تئوری آنها است و تداوم آن مستلزم پرداختن به "چیستی" و " چرایی" و توجیه ضرورت وجودی آن ، یعنی فلسفه و مبانی نظری آن است .  بدون وجود فلسفه و مبانی نظری ، روش ها و رویه های خاص مورد استفاده ، تبدیل به قواعدی می شوند که بنابر عادت و سنت از آنها پیروی می گردد نه به دلیل پذیرش منطقی آنها .

تحلیل گران و سرمایه گذاران نباید صرفاً به اعداد و ارقام صورتهای مالی تکیه کنند موضوعات مهمی که باید مورد توجه قرار گیرد از قبیل کیفیت سود ، درآمدهای موهومی ، کیفیت داراییها ، داراییهای سمی ، ساختار و ترکیب داراییها و سرمایه ، استمرار و پایداری جریان وجوه نقد ، نقد شوندگی داراییها ، بدهی های معوق ، مطالبات معوق و غیرقابل وصول ، تفکیک و آنالیز داراییها از لحاظ ریسک و..... که هر یک از مواد فوق خود نیازمند بحث مفصلی است که تنها در این نوشته بصورت تیتروار بدان اشاره شد .

هر بنگاه اقتصادی دارای مدل رفتاری " شخصیت شرکت " منحصربفردی است برخی محافظه کار ، برخی تهاجمی (جسور ) و برخی تدافعی هستند . شرکتهای محافظه کار دارای نسبت بالای نقدینگی و با توانایی بازپرداخت بدهی بالا هستند و برعکس آن ، شرکتهای جسور احتمالا دارای نسبت پایین نقدینگی ، برخی اعداد و ارقام تحت تاثیر رویه های مختلف حسابداری قرار می گیرند ، ارزیابی موجودی به روش های پذیرفته شده طبق استانداردهای حسابداری به طور با اهمیتی منجر به تغییرات نسبت گردش موجودی کالا می گردد . لذا تحلیل گران و سرمایه گذاران بایستی این نوع موضوعات را مد نظر قرار دهند.

از طرف دیگر صورتهای مالی گاهاً در معرض ریسک تقلب قرار دارند پس از رسواییهای اخیر در شرکتهایی نظیر انرون (Enron) و ورلدکام (Worldcom) ، حجم وسیعی از ادبیات جدید در حوزه کیفیت صورتهای مالی ایجاد شد . گزارشگری مالی متقلبانه که از آن به حذف یا تحریف عمدی اطلاعات از سوی مدیران ارشد اجرایی شرکت ها به منظور پنهان نمودن عملکرد واقعی تعبیر شده ، یکی از جرائم جدی شرکت ها محسوب می شود . تقلب در حسابداری به رفتاری گفته می شود که طی آن مدیران با اتخاذ تاکتیک هایی در گزارشگری مالی که به نقض اصول کلی پذیرفته شده حسابداری نیز منجر می شود ، کاربران صورت های مالی را گمراه کنند . تقلب مطابق آنچه در تعریف اخیر انجمن حسابداران آمریکا بیان شده است " فعل عمدی است که به تحریف با اهمیت در صورتهای مالی مورد حسابرسی منجر می شود ." تحریف با اهمیت در ارتباط با تقلب می تواند از طریق سوء استفاده از دارایی ها و گزارشگری مالی متقلبانه رخ دهد ، گزارش های مالی متقلبانه از طریق دستکاری یا تغییر در ثبت های حسابداری ، کاربرد نادرست اصول حسابداری به طور عمدی (مانند افراط و تفریط در برآوردهای حسابداری ) و حذف یا ارائه نادرست اطلاعات با اهمیت در صورت های مالی رخ می دهد .

تحریف در صورتهای مالی ، در حالت معمول در محدوده رعایت استانداردها و با استفاده از انعطاف پذیری حسابداری رخ می دهد و منجر به تقلب و گزارشگری متقلبانه می گردد . یکی از دلایل تقلب و تحریف در گزارشگری مالی ، حضور حاکمیت شرکتی ضعیف در واحدهای تجاری است . یافته های پژوهش ها نشان می دهد ، بین تخصص اعضای هیات مدیره ، اثربخشی کمیته حسابرسی ، اثربخشی اعضای غیرموظف مستقل هیات مدیره و استفاده از موسسات حسابرسی بزرگ و معتبر ، احتمال گزارشگری مالی متقلبانه را کاهش می دهد . لذا این نوع موضوعات (حاکمیت شرکتی) باید برای سهامداران و تحلیل گران و سایر ذینفعان دارای حساسیت باشد و در کم و کیف تحلیل و ارزیابی خود موضوعات فوق را مد نظر قرار دهند